Selamlar, benim adım sensei bugün mitolojilerden kaldığımız yerden devam ediyoruz. Konumuz Türk mitolojisi ve destanlari, destanları neden yer verdiğimi anlaticağım.
Türk mitolojisi:
Türk mitolojisi, eski Türk topluluklarının evreni, doğayı, tanrıları ve insanın kökenini açıklamak için oluşturduğu inançlar, efsaneler, destanlar ve kutsal anlatıların bütünüdür.
Bu mitoloji; gök, yer ve yeraltı dünyasıyla ilgili tanrıları, ruhları, kahramanları ve doğaüstü olayları anlatır. Eski Türklerin evreni nasıl gördüğünü ve doğayla ilişkisini açıklayan bir kültürel sistemdir.
Türk Mitolojisinde Ana Tanrılar ve Tanrıçalar:
Tengri-Gök tanrısı. Her şeyin yaratıcısıdır. Tengri, Göksel küreyi kontrol eden Türk panteonunun ana ve tek tanrısıydı.
Kayra Han-Çeşitli tanımları olsada bir tanıma göre, bir dağ zirvesinin adı olup bölgedeki diğer dağlarla birlikte kutsal bir ruh olduğuna inanılmaktadır. Türk mitolojisinde Tanrı'nın habercisi olduğuna inanılan, bozkurt biçiminde bir ruh.
Kayra han (tasviri)
Erlik-Ölülerin ve yeraltı aleminin efendisi. Tengri'ye karşı fenalık yaptığı için yeraltı aleminin efendisidir. Kötü cin. (Panteondaki orijinal tanrılardan birisi olarak biliniyor. 9 oğlu ve 9 kızı vardır.)
Erlik Han. (Tasviri)
Ülgen Han- Kayra han'ın oğlu "Türk ve Moğol 'da" yaratıcı tanrı olarak geçer.
Ülgen Han (tasviri)
Mergen Han – Bilgelik tanrısı. Kayra'nın oğlu. Bolluk ve bilgi tanrısıdır
Mergen Han (tasviri)
Umay Ana-Umay veya Umai – Dişi bereket varlığı. Ayrıca beraket varlığı bu nedenle kadınlar, anneler ve çocuklar ile ilgilidir.
Umay Ana (tasviri)
Kübey Ana – Doğum ve çocuk tanrıçası. Doğum yapan kadınları korur. Çocuklara ruh verir.
Uyarı: Kübey ananın tasviri atamıyorum uygun olmadığı için!
Koyaş-Güneş Tanrısı. Koyaş, Gök Tengri'nin ve yer Tanrıçasının oğludur.
Not: tasviri bulunamamıştır.
Türk mitolojisi yaratıklar.
Albastı-Dişi şeytan ruhudur. Kafkas Dağları'ndaki folklorda bulunan, kökenleri Sümer mitolojisine kadar uzanan, suçluluğun kişileştirilmesi olan eski bir kadın ruhudur.
Albastı (tasviri)
Arçura- Orman canavarı. Archura genellikle bir erkek olarak görünür, ancak büyüklüğünü bir çimden çok uzun bir ağaca kadar değiştirebilir. Ormandaki hayvanları ve kuşları korur.
Arçura (tasviri)
Bedik-Türk ve Tatar halk inacında Eğlence Cini. İlk başlarda kötü bir ruh olduğu halde, insanlara ve hayvanlara zarar verdiği için evlerden kovulmak istenmiştir. Bunun içinde kendisi adına törenler düzenlenmiş ve törenler yavaş yavaş eğlenceli bir hal alınca Bedik de eğlenmeye başlamıştır. Törenlerde kendisinden gitmesi rica edilir, bunun için uyaklı dualar okunur. Hatta laf anlamazsa tehdit ve hakarete başvurulur.[5] Sırtkan, sinir bozucu bir varlık olarak anlatılır. (Bed/Bet) kökünden türemiştir. Yüz ve görüntü anlamlarını içerir. Eski Türkçe Bedük sözcüğü büyük anlamına gelir.
Bedik ( tasviri)
Ebede-Ormanın ruhu. Tatar mitolojisinde yaşlı bir kadına benzeyen masum bir ruhtur. Äbäda ayrıca Sibirya halklarının mitolojilerinde temsil edilmektedir. Ormanın kuşlarını, ağaçlarını ve hayvanlarını korur.
(Tasviri yok)
Erşek- Pars ve Ayı'nın çiftleşmesinden[6] doğan efsane yaratığıdır. Yarı ayı yarı pars olarak da düşünülür. Gövdesi pars, kafası ayı şeklindedir. Pençeleri de ayınınkiler gibidir. "Er" kökünden türemiştir. Güçlülük anlamı içerir. Moğolcada Ers keskinlik ifade eder ve bu canlıların pençelerinin keskinliği ile ilgilidir.
Erşek (tasviri)
Türk destanları:
Oğuz kağan destanı:
Oğuz Kağan Destanı, Türk mitolojisinin ve Türk tarih anlatılarının en önemli destanlarından biridir. Hem mitolojik hem de yarı tarihî bir karakter olan Oğuz Kağan’ın doğumu, büyümesi, savaşları, evlilikleri ve oğullarına dünyayı paylaştırmasını anlatır. Destan, Türklerin kökeni, devlet anlayışı ve dünya görüşü hakkında çok önemli ipuçları verir.
Ayrıntılı şekilde anlatalım.
1. Oğuz Kağan’ın Mucizevi Doğumu
Destana göre Oğuz Kağan, büyük bir hükümdarın oğludur. Babasının adı bazı anlatılarda Kara Han olarak geçer.
Oğuz Kağan’ın doğumu sıradan değildir:
Doğduğu anda yüzü gök gibi mavidir.
Ağzı ateş gibi kırmızıdır.
Gözleri parlak ve güçlüdür.
Vücudu çok güçlü ve olağanüstüdür.
Doğar doğmaz normal çocuklar gibi uzun süre bebek kalmaz.
Bir gün sonra konuşur.
Kırk gün içinde büyür ve yürür.
Bu özellikler onun ilahi bir görevle dünyaya geldiğini gösterir.
2. Oğuz Kağan’ın İlk Kahramanlığı
Oğuz Kağan gençken halkın başına bela olan devasa bir canavar vardır. Bu canavar bazı anlatılarda:
ejderha
dev yaratık
insan yiyen canavar
olarak anlatılır.
Bu yaratık:
insanları öldürür
hayvanları yer
halkı korku içinde yaşatır.
Oğuz Kağan bu yaratığı öldürmeye karar verir.
Bir gün ormana gider ve tuzak kurar:
Önce geyik bağlar
Canavar geyiği yer
Sonra ayı bağlar
Canavar onu da yer
Sonunda Oğuz Kağan bekler ve saldırır.
Büyük bir savaş sonunda canavarı öldürür.
Bu olay onun ilk kahramanlığıdır ve halk arasında ün kazanır.
3. Oğuz Kağan’ın Gökten Gelen Eşi
Bir gün Oğuz Kağan avlanırken gökten parlak bir ışık iner.
Işığın içinde olağanüstü güzellikte bir kız vardır.
Bu kızın özellikleri:
yüzü ay gibi parlaktır
saçları gece gibi siyahtır
gözleri yıldız gibi ışıldar
Oğuz Kağan bu kızla evlenir.
Bu evlilikten üç oğlu olur:
Gün Han
Ay Han
Yıldız Han
Bu üç isim tamamen gökyüzü ile ilgili olduğu için bu çocuklara Gök Oğulları denir.
4. Yer Tanrısının Kızı ile Evlilik
Bir gün Oğuz Kağan yine avdayken büyük bir ağacın içinde başka bir kız görür.
Bu kız:
ağacın içinde oturur
çok güzeldir
doğa ile bağlantılıdır.
Oğuz Kağan onunla da evlenir.
Bu evlilikten de üç oğlu olur:
Gök Han
Dağ Han
Deniz Han
Bunlar da yer ve doğa ile bağlantılı isimlerdir.
5. Büyük Fetihler
Oğuz Kağan büyüyüp güçlenince büyük bir karar alır:
“Ben bütün dünyayı fethedeceğim.”
Bunun üzerine büyük bir ordu kurar.
Savaşlarda yanında:
kurtlar
güçlü savaşçılar
sadık beyler
vardır.
Destana göre Oğuz Kağan:
doğuya gider
batıya gider
kuzeye gider
güneye gider
ve birçok ülkeyi fetheder.
Ordusunun önünde çoğu zaman gökten gelen bir boz kurt yol gösterir.
Bu kurt Türk mitolojisinde ilahi rehber anlamına gelir.
6. Büyük Kurultay
Oğuz Kağan yaşlanınca büyük bir kurultay toplar.
Bütün oğullarını ve beylerini çağırır.
Onlara şöyle der:
“Ben çok savaş yaptım, çok ülke aldım. Artık dünyayı size paylaştıracağım.”
7. Dünyanın Paylaştırılması
Oğuz Kağan dünyayı 6 oğluna paylaştırır.
Üç büyük oğul (Bozoklar)
Gün Han
Ay Han
Yıldız Han
Bunlara Bozoklar denir.
Küçük üç oğul (Üçoklar)
Gök Han
Dağ Han
Deniz Han
Bunlara Üçoklar denir.
Türk boylarının büyük kısmı bu iki koldan türediğine inanılır.
8. Ok ve Yay Sembolü
Oğuz Kağan oğullarına iki sembol verir:
Yay
Ok
Büyük oğullara yay verilir.
Küçük oğullara ok verilir.
Türk devlet geleneğinde:
Yay → hükümdarlık
Ok → bağlılık
anlamına gelir.
9. Oğuz Kağan’ın Vasiyeti
Destanın sonunda Oğuz Kağan oğullarına şöyle öğüt verir:
birlik olun
birbirinizle savaşmayın
devleti koruyun
halkı koruyun.
Bu yüzden Oğuz Kağan Türk kültüründe sadece bir savaşçı değil aynı zamanda devlet kurucu ve ata figürü olarak görülür.
Not: Türk mitolojisinde birçok tanrı vardır, ancak hakkında çok fazla bilgi yok. Burada hepsini koymadım, sadece önemli olanları ekledim. Yaratıklar için de aynı durum geçerli. Bu destanı tek bir bütün olarak verdim çünkü Oğuz Kağan Destanı önemli bir destandır; diğer destanlar da elbette önemlidir, ama üşendiğim için bu kadarını yaptım. Okuduğunuz için teşekkürler, sensei
Türk mitolojisi:
Türk mitolojisi, eski Türk topluluklarının evreni, doğayı, tanrıları ve insanın kökenini açıklamak için oluşturduğu inançlar, efsaneler, destanlar ve kutsal anlatıların bütünüdür.
Bu mitoloji; gök, yer ve yeraltı dünyasıyla ilgili tanrıları, ruhları, kahramanları ve doğaüstü olayları anlatır. Eski Türklerin evreni nasıl gördüğünü ve doğayla ilişkisini açıklayan bir kültürel sistemdir.
Türk Mitolojisinde Ana Tanrılar ve Tanrıçalar:
Tengri-Gök tanrısı. Her şeyin yaratıcısıdır. Tengri, Göksel küreyi kontrol eden Türk panteonunun ana ve tek tanrısıydı.
Kayra Han-Çeşitli tanımları olsada bir tanıma göre, bir dağ zirvesinin adı olup bölgedeki diğer dağlarla birlikte kutsal bir ruh olduğuna inanılmaktadır. Türk mitolojisinde Tanrı'nın habercisi olduğuna inanılan, bozkurt biçiminde bir ruh.
Kayra han (tasviri)
Erlik-Ölülerin ve yeraltı aleminin efendisi. Tengri'ye karşı fenalık yaptığı için yeraltı aleminin efendisidir. Kötü cin. (Panteondaki orijinal tanrılardan birisi olarak biliniyor. 9 oğlu ve 9 kızı vardır.)
Erlik Han. (Tasviri)
Ülgen Han- Kayra han'ın oğlu "Türk ve Moğol 'da" yaratıcı tanrı olarak geçer.
Ülgen Han (tasviri)
Mergen Han – Bilgelik tanrısı. Kayra'nın oğlu. Bolluk ve bilgi tanrısıdır
Mergen Han (tasviri)
Umay Ana-Umay veya Umai – Dişi bereket varlığı. Ayrıca beraket varlığı bu nedenle kadınlar, anneler ve çocuklar ile ilgilidir.
Umay Ana (tasviri)
Kübey Ana – Doğum ve çocuk tanrıçası. Doğum yapan kadınları korur. Çocuklara ruh verir.
Uyarı: Kübey ananın tasviri atamıyorum uygun olmadığı için!
Koyaş-Güneş Tanrısı. Koyaş, Gök Tengri'nin ve yer Tanrıçasının oğludur.
Not: tasviri bulunamamıştır.
Türk mitolojisi yaratıklar.
Albastı-Dişi şeytan ruhudur. Kafkas Dağları'ndaki folklorda bulunan, kökenleri Sümer mitolojisine kadar uzanan, suçluluğun kişileştirilmesi olan eski bir kadın ruhudur.
Albastı (tasviri)
Arçura- Orman canavarı. Archura genellikle bir erkek olarak görünür, ancak büyüklüğünü bir çimden çok uzun bir ağaca kadar değiştirebilir. Ormandaki hayvanları ve kuşları korur.
Arçura (tasviri)
Bedik-Türk ve Tatar halk inacında Eğlence Cini. İlk başlarda kötü bir ruh olduğu halde, insanlara ve hayvanlara zarar verdiği için evlerden kovulmak istenmiştir. Bunun içinde kendisi adına törenler düzenlenmiş ve törenler yavaş yavaş eğlenceli bir hal alınca Bedik de eğlenmeye başlamıştır. Törenlerde kendisinden gitmesi rica edilir, bunun için uyaklı dualar okunur. Hatta laf anlamazsa tehdit ve hakarete başvurulur.[5] Sırtkan, sinir bozucu bir varlık olarak anlatılır. (Bed/Bet) kökünden türemiştir. Yüz ve görüntü anlamlarını içerir. Eski Türkçe Bedük sözcüğü büyük anlamına gelir.
Bedik ( tasviri)
Ebede-Ormanın ruhu. Tatar mitolojisinde yaşlı bir kadına benzeyen masum bir ruhtur. Äbäda ayrıca Sibirya halklarının mitolojilerinde temsil edilmektedir. Ormanın kuşlarını, ağaçlarını ve hayvanlarını korur.
(Tasviri yok)
Erşek- Pars ve Ayı'nın çiftleşmesinden[6] doğan efsane yaratığıdır. Yarı ayı yarı pars olarak da düşünülür. Gövdesi pars, kafası ayı şeklindedir. Pençeleri de ayınınkiler gibidir. "Er" kökünden türemiştir. Güçlülük anlamı içerir. Moğolcada Ers keskinlik ifade eder ve bu canlıların pençelerinin keskinliği ile ilgilidir.
Erşek (tasviri)
Türk destanları:
Oğuz kağan destanı:
Oğuz Kağan Destanı, Türk mitolojisinin ve Türk tarih anlatılarının en önemli destanlarından biridir. Hem mitolojik hem de yarı tarihî bir karakter olan Oğuz Kağan’ın doğumu, büyümesi, savaşları, evlilikleri ve oğullarına dünyayı paylaştırmasını anlatır. Destan, Türklerin kökeni, devlet anlayışı ve dünya görüşü hakkında çok önemli ipuçları verir.
Ayrıntılı şekilde anlatalım.
1. Oğuz Kağan’ın Mucizevi Doğumu
Destana göre Oğuz Kağan, büyük bir hükümdarın oğludur. Babasının adı bazı anlatılarda Kara Han olarak geçer.
Oğuz Kağan’ın doğumu sıradan değildir:
Doğduğu anda yüzü gök gibi mavidir.
Ağzı ateş gibi kırmızıdır.
Gözleri parlak ve güçlüdür.
Vücudu çok güçlü ve olağanüstüdür.
Doğar doğmaz normal çocuklar gibi uzun süre bebek kalmaz.
Bir gün sonra konuşur.
Kırk gün içinde büyür ve yürür.
Bu özellikler onun ilahi bir görevle dünyaya geldiğini gösterir.
2. Oğuz Kağan’ın İlk Kahramanlığı
Oğuz Kağan gençken halkın başına bela olan devasa bir canavar vardır. Bu canavar bazı anlatılarda:
ejderha
dev yaratık
insan yiyen canavar
olarak anlatılır.
Bu yaratık:
insanları öldürür
hayvanları yer
halkı korku içinde yaşatır.
Oğuz Kağan bu yaratığı öldürmeye karar verir.
Bir gün ormana gider ve tuzak kurar:
Önce geyik bağlar
Canavar geyiği yer
Sonra ayı bağlar
Canavar onu da yer
Sonunda Oğuz Kağan bekler ve saldırır.
Büyük bir savaş sonunda canavarı öldürür.
Bu olay onun ilk kahramanlığıdır ve halk arasında ün kazanır.
3. Oğuz Kağan’ın Gökten Gelen Eşi
Bir gün Oğuz Kağan avlanırken gökten parlak bir ışık iner.
Işığın içinde olağanüstü güzellikte bir kız vardır.
Bu kızın özellikleri:
yüzü ay gibi parlaktır
saçları gece gibi siyahtır
gözleri yıldız gibi ışıldar
Oğuz Kağan bu kızla evlenir.
Bu evlilikten üç oğlu olur:
Gün Han
Ay Han
Yıldız Han
Bu üç isim tamamen gökyüzü ile ilgili olduğu için bu çocuklara Gök Oğulları denir.
4. Yer Tanrısının Kızı ile Evlilik
Bir gün Oğuz Kağan yine avdayken büyük bir ağacın içinde başka bir kız görür.
Bu kız:
ağacın içinde oturur
çok güzeldir
doğa ile bağlantılıdır.
Oğuz Kağan onunla da evlenir.
Bu evlilikten de üç oğlu olur:
Gök Han
Dağ Han
Deniz Han
Bunlar da yer ve doğa ile bağlantılı isimlerdir.
5. Büyük Fetihler
Oğuz Kağan büyüyüp güçlenince büyük bir karar alır:
“Ben bütün dünyayı fethedeceğim.”
Bunun üzerine büyük bir ordu kurar.
Savaşlarda yanında:
kurtlar
güçlü savaşçılar
sadık beyler
vardır.
Destana göre Oğuz Kağan:
doğuya gider
batıya gider
kuzeye gider
güneye gider
ve birçok ülkeyi fetheder.
Ordusunun önünde çoğu zaman gökten gelen bir boz kurt yol gösterir.
Bu kurt Türk mitolojisinde ilahi rehber anlamına gelir.
6. Büyük Kurultay
Oğuz Kağan yaşlanınca büyük bir kurultay toplar.
Bütün oğullarını ve beylerini çağırır.
Onlara şöyle der:
“Ben çok savaş yaptım, çok ülke aldım. Artık dünyayı size paylaştıracağım.”
7. Dünyanın Paylaştırılması
Oğuz Kağan dünyayı 6 oğluna paylaştırır.
Üç büyük oğul (Bozoklar)
Gün Han
Ay Han
Yıldız Han
Bunlara Bozoklar denir.
Küçük üç oğul (Üçoklar)
Gök Han
Dağ Han
Deniz Han
Bunlara Üçoklar denir.
Türk boylarının büyük kısmı bu iki koldan türediğine inanılır.
8. Ok ve Yay Sembolü
Oğuz Kağan oğullarına iki sembol verir:
Yay
Ok
Büyük oğullara yay verilir.
Küçük oğullara ok verilir.
Türk devlet geleneğinde:
Yay → hükümdarlık
Ok → bağlılık
anlamına gelir.
9. Oğuz Kağan’ın Vasiyeti
Destanın sonunda Oğuz Kağan oğullarına şöyle öğüt verir:
birlik olun
birbirinizle savaşmayın
devleti koruyun
halkı koruyun.
Bu yüzden Oğuz Kağan Türk kültüründe sadece bir savaşçı değil aynı zamanda devlet kurucu ve ata figürü olarak görülür.
Not: Türk mitolojisinde birçok tanrı vardır, ancak hakkında çok fazla bilgi yok. Burada hepsini koymadım, sadece önemli olanları ekledim. Yaratıklar için de aynı durum geçerli. Bu destanı tek bir bütün olarak verdim çünkü Oğuz Kağan Destanı önemli bir destandır; diğer destanlar da elbette önemlidir, ama üşendiğim için bu kadarını yaptım. Okuduğunuz için teşekkürler, sensei
